ندای کابل
موضوع: تغییرات تجاری افغانستان با کشورهای منطقه؛ فرصتها و ضعفهای طالبان
مقدمه
از اوایل ۲۰۲۴ تا نوامبر ۲۰۲۵، روابط تجاری افغانستان با کشورهای همسایه دستخوش تغییرات مهمی شده است. طالبان تلاش کردهاند مسیرهای جایگزین برای تجارت ایجاد کنند، اما این تلاشها با مشکلات جدی همراه بوده است. ضعفهای ساختاری، تحریمهای بینالمللی، نبود ظرفیت زیرساختی و بیاعتمادی شرکای منطقهای، مانع از آن شده که این تغییرات به یک «پیشرفت پایدار» تبدیل شوند.
کاهش تجارت با پاکستان؛ زیان دوطرفه
هرچند طالبان از کاهش وابستگی به پاکستان سخن میگویند، اما واقعیت این است که بسته شدن مرز تورخم و تنشهای مداوم، تجارت افغانستان را دچار بحران کرده است. کاهش ۳۵ درصدی واردات از پاکستان نه تنها به تجار افغان ضربه زده، بلکه باعث افزایش قیمت کالاهای اساسی در داخل افغانستان شده است. طالبان نتوانستهاند جایگزین فوری و مطمئنی برای این مسیر فراهم کنند و همین امر فشار اقتصادی بر مردم را بیشتر کرده است.
مسیر ایران؛ ظرفیت محدود و وابستگی تازه
افزایش تجارت با ایران به ظاهر یک موفقیت است، اما مشکلات جدی دارد:
– بندر چابهار ظرفیت محدودی دارد و نمیتواند حجم بالای تجارت افغانستان را پوشش دهد.
– تحریمهای بینالمللی علیه ایران، ریسک تجارت را بالا برده و دسترسی افغانستان به بازارهای جهانی را محدود میکند.
– توافقات میلیاردی بیشتر روی کاغذ مانده و اجرای عملی آن با کندی پیش میرود.
آسیای مرکزی؛ رشد شکننده
هرچند صادرات زغالسنگ به ازبکستان افزایش یافته، اما طالبان به دلیل نبود زیرساخت حملونقل و ضعف در مدیریت گمرکی، نتوانستهاند این مسیرها را پایدار کنند. توافقات با ترکمنستان و تاجیکستان نیز بیشتر جنبه سیاسی دارد و هنوز به مرحله عملیاتی کامل نرسیده است. نبود اعتماد منطقهای به طالبان، مانع از گسترش سریع روابط اقتصادی شده است.
هند؛ فرصت محدود و پرریسک
توافقات جدید با هند از طریق چابهار، وابستگی افغانستان را به مسیر ایران بیشتر کرده است. این وابستگی تازه، افغانستان را در برابر هرگونه بحران سیاسی یا تحریم علیه ایران آسیبپذیر میکند. علاوه بر این، طالبان به دلیل فقدان شفافیت مالی و نبود نظام بانکی کارآمد، نتوانستهاند سرمایهگذاریهای هند را بهطور کامل جذب کنند.
چین؛ بیاعتمادی و احتیاط
چین همچنان شریک بزرگ تجاری افغانستان است، اما پکن با احتیاط عمل میکند. طالبان نتوانستهاند اعتماد چین را برای سرمایهگذاریهای بلندمدت جلب کنند. پروژههای معدنی مانند مس، به دلیل نبود امنیت و ضعف مدیریتی، در مرحله ابتدایی باقی ماندهاند.
نتیجهگیری
اگرچه طالبان مسیرهای تازهای برای تجارت باز کردهاند، اما ضعفهای جدی در مدیریت اقتصادی، زیرساختهای ناکافی، تحریمهای بینالمللی و بیاعتمادی شرکای منطقهای، مانع از تبدیل این تغییرات به یک دستاورد پایدار شده است. در واقع، بیشتر توافقات در سطح تبلیغاتی باقی مانده و مردم افغانستان همچنان با بحران اقتصادی، افزایش قیمتها و نبود چشمانداز روشن روبهرو هستند.
