ندای کابل
سراجالدین حقانی، وزیر امور داخله طالبان و رهبر شبکه حقانی، در روز جمعه ۲۲ آذر ۱۴۰۴ (۱۳ دسامبر ۲۰۲۵)، در مسجد جامع ولایت خوست سخنرانی کرد. این سخنرانی پیش از استقبال گسترده صدها نمازگزار از او ایراد شد و محتوای آن عمدتاً بر انتقاد از شیوه حکومتداری مبتنی بر زور و ترس تمرکز داشت. حقانی تأکید کرد که «حکومتی که با ابزار زور و ترس با مردم رفتار کند، حکومت مطلوبی نیست» و باید رابطه دولت و ملت بر پایه عشق، اعتماد و احترام باشد. او همچنین به تاریخ افغانستان اشاره کرد و گفت که افغانها سالها به دلیل تمایل به استقلال و آزادی رنج بردهاند، و اکنون نباید این ستم را بر خود مردم تکرار کرد.
این سخنان، در ظاهر، تلاشی برای ترسیم چهرهای نرمتر و مردممحور از طالبان است، اما از منظر سیاسی، لایههای عمیقتری دارد و میتوان آن را در چارچوب رقابتهای داخلی طالبان، مهندسی تصویر قدرت توسط شبکه حقانی، و چالشهای مشروعیت حکومت طالبان تحلیل کرد.
۱. نشانهای از اختلافات داخلی و رقابت قدرت
سراجالدین حقانی، که با لقب «خلیفه» در میان هوادارانش شناخته میشود، اغلب در سخنرانیهای عمومیاش به طور تلویحی از سیاستهای سختگیرانه ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، انتقاد میکند. استقبال گسترده در مسجد خوست و برگزاری سخنرانی در مکانی مذهبی، شبیه به نمایشهای قدرت هبتالله در قندهار (مانند نماز عید)، میتواند پیامی مستقیم به جناح قندهاری باشد: حقانی پایگاه مردمی قوی در مناطق جنوبشرقی (خوست، پکتیا، پکتیکا) دارد و میتواند رقیب بالقوهای برای رهبری باشد.
این رویداد در حالی رخ داد که شبکه حقانی در سالهای اخیر با چالشهایی مانند ترور خلیلالرحمان حقانی (عموی سراجالدین) در دسامبر ۲۰۲۴ و غیبتهای طولانی حقانی روبرو بوده است. سخنرانی اخیر، بازگشت او به صحنه عمومی و تلاش برای تقویت جایگاهش در برابر انحصار قدرت قندهار است. تحلیلگرانی مانند کسانی در ایندیپندنت فارسی، این را بخشی از «مهندسی تصویر قدرت» توسط شبکه حقانی میدانند، جایی که حقانی خود را عملگراتر و کمتر افراطی نشان میدهد تا از جناح سختگیر هبتالله متمایز شود.
۲. تلاش برای مشروعیت داخلی و خارجی
طالبان همچنان با بحران مشروعیت مواجه است: عدم بهرسمیتشناسی بینالمللی، سرکوب زنان و اقلیتها، و نارضایتی داخلی. حقانی با تأکید بر «حکومت بدون زور»، سعی میکند تصویر طالبان را اصلاح کند و نشان دهد که جناحی در درون گروه به دنبال تعامل نرمتر است. این رویکرد میتواند برای جذب حمایت قبایل محلی در پایگاه سنتی شبکه حقانی (مناطق غلزایی پشتون) مفید باشد و همزمان، سیگنالی به جامعه جهانی ارسال کند که طالبان قابلیت اصلاح دارد.
با این حال، تناقض آشکار است: شبکه حقانی مسئول بسیاری از حملات تروریستی گذشته (مانند بمبگذاریها در کابل) و اکنون کنترل بخشهای کلیدی امنیتی و استخباراتی را در دست دارد که با سرکوب همراه است. این سخنرانی بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا تغییر واقعی سیاست.
۳. زمینه گستردهتر: چالشهای طالبان در سال ۲۰۲۵
در دسامبر ۲۰۲۵، طالبان با مسائل متعددی مانند تنشهای مرزی با پاکستان، تهدید داعش خراسان، و فشار اقتصادی روبرو است. حقانی، که روابط پیچیدهای با پاکستان دارد (شبکهاش زمانی از حمایت اسلامآباد برخوردار بود)، ممکن است با این سخنان به دنبال تقویت وحدت داخلی و کاهش نارضایتی مردمی باشد. همچنین، پس از لغو پاداشهای آمریکا بر سر رهبران حقانی در مارس ۲۰۲۵، شبکه حقانی موقعیت قویتری برای گسترش نفوذ پیدا کرده است.
در نهایت، این سخنرانی نه تنها انتقادی ملایم از شیوه حکومتداری فعلی طالبان است، بلکه بخشی از استراتژی بلندمدت شبکه حقانی برای جایگاهیابی به عنوان آلترناتیو عملگرا در برابر افراطگرایی قندهاری. اگر اختلافات داخلی تشدید شود، چنین نمایشهایی میتواند مقدمهای برای تغییرات بزرگتر در ساختار قدرت طالبان باشد، اما تاکنون این انتقادها بیشتر در حد الفاظ باقی مانده و به تغییرات عملی منجر نشده است.
نویسنده : رمضانعلی رحیمی
